โซลาร์เซลล์สำหรับโรงเรียน วัด และหน่วยงานราชการในระยองและภาคตะวันออก งบเท่าไหร่ คุ้มไหม ปี 2569

📅 21/08/2569  |  ☀️ VR Solar Solutions  |  📍 นิคมพัฒนา ระยอง — ภาคตะวันออก

ทำไมโรงเรียน วัด และหน่วยงานราชการคือกลุ่มที่คุ้มที่สุด

เวลาพูดถึงติดตั้งโซลาร์เซลล์ภาคตะวันออก คนมักนึกถึงบ้านพักอาศัยกับโรงงานเป็นหลัก แต่กลุ่มที่ได้ประโยชน์สูงมากและมักถูกมองข้ามคือ โรงเรียน วัด โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล เทศบาล และหน่วยงานราชการ เหตุผลอยู่ที่รูปแบบการใช้ไฟที่เข้ากับพลังงานแสงอาทิตย์ได้พอดีอย่างน่าทึ่ง

โรงเรียนใช้ไฟหนักที่สุดในช่วง 08:00–15:00 น. ซึ่งตรงกับช่วงที่แผงโซลาร์เซลล์ผลิตไฟได้สูงสุดพอดี ต่างจากบ้านพักอาศัยที่ใช้ไฟหนักตอนกลางคืน หมายความว่าไฟที่ผลิตได้ถูกใช้หมดในทันที (self-consumption สูง 80–95%) โดยไม่ต้องพึ่งแบตเตอรี่ราคาแพง ส่วนวัดและสำนักงานราชการก็มีโหลดกลางวันสม่ำเสมอจากแอร์ พัดลม ระบบเสียง และไฟส่องสว่าง

อีกปัจจัยคือพื้นที่หลังคา อาคารเรียน ศาลาการเปรียญ และอาคารสำนักงานราชการมักมีหลังคาผืนใหญ่ ไม่มีเงาบัง และโครงสร้างแข็งแรงพอรองรับแผงได้โดยไม่ต้องเสริมโครงมาก ทำให้ต้นทุนต่อกิโลวัตต์ถูกกว่าบ้านทั่วไป

ประเมินขนาดระบบจากบิลค่าไฟ — คำนวณง่าย ๆ ใน 3 นาที

วิธีประเมินเบื้องต้นที่ใช้ได้จริง เริ่มจากดูบิลค่าไฟย้อนหลัง 12 เดือน แล้วหาค่าเฉลี่ยหน่วยที่ใช้ต่อเดือน (kWh) จากนั้นใช้หลักการง่าย ๆ ว่า ระบบขนาด 1 kWp ในภาคตะวันออกผลิตไฟได้ราว 110–130 kWh ต่อเดือน (เฉลี่ยทั้งปี ประมาณ 3.8–4.3 ชั่วโมงแดดเต็มต่อวัน)

• ค่าไฟเดือนละ 8,000–12,000 บาท (ราว 2,000–3,000 หน่วย) → เหมาะกับระบบ 10–20 kWp
• ค่าไฟเดือนละ 20,000–30,000 บาท (ราว 5,000–7,500 หน่วย) → เหมาะกับระบบ 30–50 kWp
• ค่าไฟเดือนละ 50,000 บาทขึ้นไป → เหมาะกับระบบ 80–120 kWp ขึ้นไป

ข้อควรระวังเฉพาะของหน่วยงานเหล่านี้คือ ช่วงปิดเทอมและวันหยุดยาว ที่โหลดหายไปเกือบหมด หากออกแบบระบบใหญ่เกินไป ไฟส่วนเกินจะไหลย้อนเข้าระบบโดยไม่ได้ประโยชน์ แนวปฏิบัติที่ดีคือออกแบบให้ระบบครอบคลุมประมาณ 60–75% ของโหลดกลางวันเฉลี่ย ไม่ใช่ 100% แล้วค่อยขยายภายหลังเมื่อเห็นข้อมูลจริงจากระบบ monitoring

งบประมาณและระยะเวลาคืนทุนที่คาดหวังได้ในปี 2569

ราคาตลาดปี 2569 สำหรับระบบ On-Grid ที่ใช้อุปกรณ์เกรดมาตรฐานพร้อมงานติดตั้งครบ อยู่ในช่วงประมาณนี้

• 10 kWp — ประมาณ 300,000–450,000 บาท ลดค่าไฟได้ราว 4,000–6,000 บาท/เดือน
• 20 kWp — ประมาณ 600,000–800,000 บาท ลดค่าไฟได้ราว 8,000–12,000 บาท/เดือน
• 50 kWp — ประมาณ 1.5–2.2 ล้านบาท ลดค่าไฟได้ราว 20,000–30,000 บาท/เดือน

เมื่อคิดจากค่าไฟหน่วยละประมาณ 4.2–4.5 บาทรวมค่า Ft และภาษี ระยะเวลาคืนทุนของกลุ่มอาคารที่ใช้ไฟกลางวันเป็นหลักอยู่ที่ราว 4–6 ปี ซึ่งเร็วกว่าบ้านพักอาศัยทั่วไป เพราะสัดส่วนการใช้ไฟตรงกับช่วงผลิตสูงกว่ามาก และหลังจากคืนทุนแล้ว ระบบยังผลิตไฟให้ต่ออีกราว 20 ปี คิดเป็นมูลค่าค่าไฟที่ประหยัดได้สะสมหลายเท่าของเงินลงทุนตั้งต้น

สามทางเลือกด้านงบประมาณสำหรับหน่วยงานที่ไม่มีงบก้อนใหญ่

1) ซื้อขาดด้วยงบประมาณประจำปี — เหมาะกับหน่วยงานที่ตั้งงบลงทุนได้ ข้อดีคือประหยัดที่สุดในระยะยาวเพราะไม่มีดอกเบี้ยหรือส่วนแบ่งค่าไฟ แต่ต้องวางแผนล่วงหน้าตามรอบงบประมาณ และต้องบันทึกเป็นครุภัณฑ์ตามระเบียบพัสดุ

2) ระดมทุนจากชุมชนและศิษย์เก่า — เป็นแนวทางที่ได้ผลดีมากกับวัดและโรงเรียนในระยอง ชลบุรี และฉะเชิงเทรา เช่น การทอดผ้าป่าพลังงาน หรือการขอรับบริจาคจากโรงงานในนิคมอุตสาหกรรมใกล้เคียง ซึ่งฝั่งโรงงานเองก็ได้ประโยชน์ด้าน CSR และรายงาน ESG ไปพร้อมกัน จุดขายที่ทำให้ระดมทุนง่ายคือตัวเลขค่าไฟที่ลดได้ต่อเดือน ซึ่งจับต้องได้และตรวจสอบได้จากบิลจริง

3) รูปแบบ PPA หรือให้เอกชนลงทุนแล้วขายไฟให้ในราคาต่ำกว่าการไฟฟ้า — เหมาะกับหน่วยงานขนาดใหญ่ที่ใช้ไฟเกิน 100 kWp ขึ้นไป ไม่ต้องลงทุนเอง แต่ต้องพิจารณาสัญญาระยะยาว 10–20 ปีอย่างรอบคอบ โดยเฉพาะเงื่อนไขการโอนกรรมสิทธิ์เมื่อครบสัญญาและเงื่อนไขการยกเลิกก่อนกำหนด

ข้อควรระวังด้าน TOR การจัดซื้อจัดจ้าง และการขออนุญาต

สำหรับหน่วยงานราชการ สิ่งที่ทำให้โครงการล้มเหลวบ่อยที่สุดไม่ใช่เรื่องเทคนิค แต่คือ TOR ที่เขียนกว้างเกินไป จนเปิดช่องให้ผู้เสนอราคาต่ำสุดใช้อุปกรณ์ด้อยคุณภาพ ข้อกำหนดที่ควรระบุให้ชัดในเอกสารประกวดราคา ได้แก่

• ชนิดและมาตรฐานแผง (ต้องผ่าน มอก. และ IEC 61215/61730) พร้อมระบุอัตราเสื่อมต่อปี
• สาย DC ต้องเป็น PV1-F มาตรฐาน IEC/EN 50618 และต้องร้อยท่อทั้งเส้นทาง
• ต้องมี DC Combiner Box พร้อมฟิวส์ gPV ทั้งสองขั้ว และ SPD ทั้งฝั่ง DC และ AC
• ต้องมีระบบ monitoring ออนไลน์ที่หน่วยงานเข้าดูข้อมูลย้อนหลังได้เอง
• รับประกันงานติดตั้งและโครงสร้าง 10 ปี ครอบคลุมการรั่วซึมของหลังคา
• รวมงานขออนุญาตกับ กฟภ. และ กกพ. อยู่ในขอบเขตงานของผู้รับจ้าง

ด้านการขออนุญาต ระบบที่ขนานเข้าระบบจำหน่ายต้องยื่นแบบคำขอเชื่อมต่อกับการไฟฟ้าส่วนภูมิภาค (กฟภ.) ในพื้นที่ พร้อมหนังสือรับรองการได้รับยกเว้นหรือใบอนุญาตจาก กกพ. และเอกสารดัดแปลงอาคารตามที่ท้องถิ่นกำหนด ควรระบุให้ชัดว่าเป็นภาระของผู้รับจ้าง ไม่ใช่ให้เจ้าหน้าที่หน่วยงานไปวิ่งเอกสารเอง

ตัวอย่างการคำนวณสำหรับโรงเรียนขนาดกลางในระยอง

สมมติโรงเรียนแห่งหนึ่งในอำเภอนิคมพัฒนา จ.ระยอง มีค่าไฟเฉลี่ยเดือนละ 25,000 บาท คิดเป็นราว 5,800 หน่วยต่อเดือน โดยใช้ไฟหนักช่วง 08:00–16:00 น. จากแอร์ห้องเรียนและห้องคอมพิวเตอร์

• ออกแบบระบบ 30 kWp ครอบคลุมราว 65% ของโหลดกลางวัน
• ผลิตไฟได้ประมาณ 3,600–3,900 หน่วย/เดือน
• ลดค่าไฟได้ประมาณ 15,000–17,000 บาท/เดือน หรือราว 180,000–200,000 บาท/ปี
• เงินลงทุนประมาณ 950,000–1,300,000 บาท
• คืนทุนราว 5–6 ปี และประหยัดสะสมตลอด 25 ปีได้หลายล้านบาท
• ลดการปล่อยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ราว 20–22 ตันต่อปี ใช้เป็นสื่อการเรียนการสอนด้านพลังงานสะอาดได้ด้วย

ตัวเลขจริงจะขึ้นกับทิศทางและองศาหลังคา เงาบัง สภาพโครงสร้าง และประเภทมิเตอร์ การสำรวจหน้างานจึงจำเป็นก่อนสรุปงบประมาณ

สรุป

โรงเรียน วัด และหน่วยงานราชการในระยอง ชลบุรี ฉะเชิงเทรา และสระแก้ว เป็นกลุ่มที่ได้ประโยชน์จากโซลาร์เซลล์ ระยองสูงที่สุด เพราะใช้ไฟตรงกับช่วงที่แดดแรง ทำให้ประหยัดค่าไฟได้ทันทีและคืนทุนเร็วราว 4–6 ปี โดยไม่ต้องลงทุนแบตเตอรี่ กุญแจสำคัญอยู่ที่การประเมินขนาดระบบให้พอดีกับโหลดจริง และการเขียน TOR ที่ปิดช่องการลดสเปก หากต้องการตัวเลขที่แม่นยำสำหรับอาคารของท่าน ทีม VR Solar Solutions ยินดีเข้าสำรวจพื้นที่และจัดทำรายงานประเมินพร้อมประมาณการคืนทุนให้ฟรี